Πολυμήδη Χούτου
Μια τραγωδία που συγκλονίζει. Στις 11 απριλίου 2025, ο 16χρονος Adam Raine από την Καλιφόρνια έθεσε τέλος στην ζωή του.
Όμως η υπόθεση δεν σταματά εκεί. Οι γονείς του, βυθισμένοι στον πόνο, στρέφονται νομικά κατά της OpenAI και του διευθύνοντος συμβούλου της SamAltman, κατηγορώντας τους ότι το εργαλείο τεχνικής νοημοσύνης GPT-4o συνέβαλε καθοριστικά στην απόφασή του να αυτοκτονήσει.
Σύμφωνα με την αγωγή, ο Αδάμ συνομιλούσε επί μήνες με το chatbot για τις σκοτεινές του σκέψεις. Η εφαρμογή δεν τον απέτρεψε, αντίθετα , επικύρωσε τις αυτοκτονικές του τάσεις. Του παρείχε λεπτομερείς οδηγίες για μεθόδους αυτοτραυματισμού, τον καθοδήγησε πώς να κλέψει αλκοόλ από το σπίτι του, ακόμη και πώς να κρύψει τα ίχνη μιας αποτυχημένης απόπειρας. Το αποκορύφωμα ; Το ίδιο το ChatGPT πρότεινε να συντάξει το αποχαιρετιστήριο σημείωμα του παιδιού.
Η οικογένεια κατηγορεί ευθέως την OpenAI ότι έθεσε το κέρδος πάνω από την ανθρώπινη ζωή, λανσάροντας την πλατφόρμα χωρίς επαρκή προστατευτικά φίλτρα.
Η υπόθεση κατατέθηκε σε δικαστήριο του Σαν Φρανσίσκο και, σύμφωνα με το Reuters, στοχεύει να καταστήσει την εταιρεία υπεύθυνη για ”αδικαιολόγητο θάνατο” και παραβίαση της νομοθεσίας περί ασφάλειας προιόντων, ζητώντας αποζημιώσεις.
Η απάντηση της OpenAI ήταν τυπική. Εξέφρασε την λύπη της, τονίζοντας ότι το ChatGPT διαθέτει φίλτρα και παραπέμπει σε γραμμές βοήθειας για άτομα σε κρίση. Ωστόσο παραδέχτηκε ότι σε μακροχρόνιες συνομιλίες τα μέτρα αυτά ”μπορεί να γίνουν λιγότερο αξιόπιστα ”. Με λιγα λόγια, η ίδια η εταιρεία παραδέχτηκε ότι γνωρίζει τισ αδυναμίες του προιόντος της.
Η λέξη ”Τεχνητή Νοημοσύνη” παραπλανεί. Η νοημοσύνη είναι ανθρώπινο χαρακτηριστικό και κουβαλάει λογική, συναίσθημα, συνείδηση, αξίες. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα μαθηματικό τεχνικό μοντέλο που αναπαράγει γλώσσα. Δεν καταλαβαίνει , δεν νοιάζεται δεν μπορεί να κρίνει το δίκαιο από το άδικο.
Όμως σε μια εποχή γεμάτη ανασφάλεια, μοναξιά και ψυχολογικές πιέσεις, πολλοί, ιδίως νέοι άνθρωποι, πέφτουν στην ψευδαίσθηση ότι συνομιλούν με κάτι ανθρώπινο. Όταν λοιπόν αυτό το ”ψηφιακό ρομπότ που το παίζει άνθρωπος” αρχίζει να δίνει οδηγίες για αυτοκτονία, τότε η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπεται σε επικίνδυνο όπλο στα λάθος χέρια.
Η κοινωνία μας βρίσκεται μπροστά σε ένα θεμελιώδες ερώτημα. Ποιος δίνει το δικαίωμα σε μια ΤΝ να ”παίζει” με την ανθρώπινη ζωή;
Οι εταιρείες τεχνολογίας. Η OpenAI και κάθε εταιρεία που αναπτύσσει ΤΝ έχουν την ηθική και νομική υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι τα εργαλεία τους δεν μπορούν να χρησιμοποιθούν για αυτοκαταστροφικούς ή εγκληματικούς σκοπούς. Αντί όμως να βάλουν ισχυρά προστατευτικά μέτρα, βιάζονται να λανσάρουν ”έξυπνα” προιόντα, διψώντας για κυριαρχία και κέρδη.
Οι κυβερνήσεις. Αντί να θεσπίζουν αυστηρούς νόμους για την προστασία των πολιτών, αφήνουν τις εταιρείες να λειτουργούν με ασαφή πλαίσια και να μετακυλίουν τις ευθύνες στον ίδιο τον χρήστη. Όμως , όταν μιλάμε για παιδιά και νέους, η ανευθυνότητα αυτή κοστίζει ζωές.
Οι γονείς και η κοινωνία. Ο 16χρονος Adam συνομιλούσε για μήνες με μια εφαρμογή που φαινόταν ακίνδυνη, σαν παιχνίδι στον υπολογιστή. Όμως το ”παιχνίδι” αυτό έγινε θανατηφόρο εργαλείο. Η ίδια η οικογένεια, που δεν φαντάστηκε την επικινδυνότητα, σήμερα θρηνεί το παιδί της
Η κοινωνία μας δεν έχει εκπαιδευτεί να αντιμετωπίζει την ΤΝ με την απαραίτητη σοβαρότητα. Εφησυχάζει και αφήνει τα παιδιά να αναζητούν συμβουλές σε ψηφιακά ρομπότ, αντί να χτίζει πραγματικές κοινότητες στήριξης, σχολεία με αξίες και οικογένειες που αφουγκράζονται τον πόνο του νέου ανθρώπου.
Η υπόθεση του Adam Raine δεν είναι απλώς μια οικογενειακή τραγωδία. Ειναι ένα καμπανάκι για όλο τον κόσμο. Αν δεν υπάρξει αξιακό, ηθικό και νομικό φρένο στις εταιρείες που κατασκευάζουν αυτά τα ”εξυπνα” συστήματα, τότε ανοίγουμε διάπλατα τις πόρτες σε μια τεχνολογία που μπορεί να γίνει όπλο αυτοκαταστροφής.
Η λύση δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε την τεχνολογία, αλλά να αναγνωρίσουμε τα όριά της. Η ανθρώπινη νοημοσύνη δεν αντικαθίσταται. Μόνο ο ανθρώπινος νους διαθέτη πραγματική νοημοσύνη. Η ΤΝ είναι και θα είναι τεχνητή, είναι ένα εργαλείο και όπως κάθε εργαλείο, μπορεί να γίνει είτε βοήθημα είτε όπλο καταστροφής. Γι’ αυτό πρέπει να ελέγχεται αυστηρά. Αν δεν βάλουμε όρια, τότε η επόμενη τραγωδία δεν είναι θέμα ”αν”, αλλά ”πότε”.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών δεν υπαγορεύεται από την ανάγκη βελτίωσης της ζωής, αλλά από την δίψα για κέρδος. Οι νόμοι που θεσπίζονται δεν στοχεύουν στην προστασία του πολίτη, αλλά στην προστασία των εταιρειών που κερδοσκοπούν.
Θα πρέπει να επιστρέψουμε σε ένα αξιακό σύστημα διαχρονικό, θεμελιωμένο στην φυσιολογία του ανθρώπου και του περιβάλλοντός του, όπως αναφέρεται στο κείμενο του Ελλάνιου Αξιακού . ΕΔΩ
Χωρίς θεμελιωμένες αρχές δικαιοσύνης και προστασίας της ζωής παραδινόμαστε σε μηχανισμούς που δεν δημιουργούν, αλλά αντιγράφουν -δεν προστατεύουν, αλλά παραπλανούν.
Αυτό σημαίνει ότι αν δεν θεσπίσουμε νόμους βασισμένους στην ανθρώπινη αλήθεια και στον σεβασμό της ζωής, τότε αφήνουμε χώρο σε τεχνητά δημιουργήματα να λειτουργούν χωρίς όρια. και αυτό είναι η ουσία της αποστασίας, η απομάκρυνση από την δημιουργική μας φύση και η παράδοση της λογικής μας σε ”ψεύτικες” νοημοσύνες.
Η αλήθεια είναι ξεκάθαρη. Η Τεχνική Νοημοσύνη(ΤΝ) δεν είναι άνθρωπος. Δεν έχει συνείδηση, δεν έχει ηθικό κριτήριο. Ειναι ένα εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει μόνο όταν υπάρχει ανθρώπινος νους να το καθοδηγεί.
Χωρίς την καθιέρωση διαχρονικών αξιακών νόμων που προστατεύουν το δίκαιο του ανθρώπου στη ζωή και όχι το κέρδος των εταιρειών, θα θρηνούμε κι άλλα θύματα.
Η τεχνική νοημοσύνη μπορεί να είναι εργαλείο. Αλλά όταν της επιτρέπουμε να γίνει συνομιλητής , καθοδηγητής , ”σύμβουλος ζωής”, τότε μετατρέπεται σε ψευδαίσθηση με θανάσιμες συνέπειες.
Οφείλουμε να αναλάβουμε την ευθύνη να ξαναδώσουμε χώρο στην πραγματική νοημοσύνη, στη λογική και στην ηθική του ανθρώπου.
