Πελαγία Πεκλάρη
Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιακή τεχνολογία αναπτύσσονται με ραγδαίους ρυθμούς, μια σοβαρή, παρεμβατικής τακτικής, κίνηση συμβαίνει σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης της ανθρώπινης γνώσης και των φυσικών αρχείων- βιβλίων.Το τελευταίο διάστημα πολλά παλαιοπωλεία λαμβάνουν παραγγελίες για εκατοντάδες βιβλία, που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεματικών όπως ιστορία, βοτανολογία οικονομία κ.α. . Όλα τους διαθέτουν ISBN, έναν 13ψήφιο μοναδικό αριθμό που αναγνωρίζει κάθε πρωτότυπο δημοσιευμένο βιβλίο.
Οι αγοραστές αυτών των βιβλίων δεν είναι συλλέκτες, αλλά εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης (AI), οι οποίες αγοράζουν σωρηδόν μεταχειρισμένα βιβλία, τα σαρώνουν και καταστρέφουν τα πρωτότυπα. Αυτή η πρακτική, θυμίζει την καταστροφή βιβλίων από ολοκληρωτικά καθεστώτα, όπως συνέβαινε επί γερμανικής δικτατορίας Χίτλερ σε νεότερα χρόνια και σε παλαιότερα χρόνια από τα δόγματα όπως η καταστροφή της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο και άλλες καταγραμμένες ιστορικά καταστροφές πρωτότυπων αρχείων.
Αυτή η συλλογή βιβλίων σήμερα, γίνεται με το σκεπτικό οι εταιρείες να τροφοδοτήσουν τα AI με «αμόλυντη» γνώση, καθώς τα παλιά έντυπα βιβλία αποτελούν την τελευταία μεγάλη πηγή ανθρώπινης γνώσης που δεν έχει μολυνθεί από την τεχνητή νοημοσύνη.
Σήμερα κινδυνεύουμε να απωλέσουμε ακόμη και το 2% της ελληνικής γραμματείας, αυτής της αλλοιωμένης και παραχαραγμένης γνώσης που έχει απομείνει στον πλανήτη μας και η οποία, παρόλα αυτά, εξακολουθεί να τροφοδοτεί τις δυνατότητες της ανθρώπινης γραφής βιβλίων για διάδοση και ανταλλαγή σκέψεων, εμπειριών και βιωματικών αναφορών.
Γιατί αγοράζουν τα βιβλία; Οι εταιρείες των AI αυτές το κάνουν επειδή η συνεχής εκπαίδευση σε περιεχόμενο που παράγεται από προηγούμενα μοντέλα μπορεί να οδηγήσει σε «κατάρρευση» του μοντέλου (model collapse), υποβαθμίζοντας την ακρίβειά του. Αν και ορισμένοι διαρκώς προσπαθούν να διαφθείρουν τα δεδομένα του διαδικτύου, τα παλιά βιβλία παραμένουν μια «αμόλυντη» πηγή από την ψηφιακή μετάβαση.
Δικαστικές αποφάσεις στις ΗΠΑ έχουν κρίνει ότι η σάρωση και η καταστροφή βιβλίων για την εκπαίδευση AI είναι νόμιμη, καθώς το ψηφιακό αντίγραφο θεωρείται επαρκές και δεν παραβιάζει τα πνευματικά δικαιώματα. Πως είναι δυνατόν να βγαίνει μία τέτοια άδικη απόφαση, όταν το φυσικό αρχείο είναι αναντικατάστατο; Η εταιρεία Anthropic, για παράδειγμα, διέθεσε εκατομμύρια δολάρια για να σαρώσει και να καταστρέψει εκατοντάδες χιλιάδες έργα, διατηρώντας την εκπαιδευτική τους αξία όπως υποστήριξε.
Bartz et al. v. Anthropic PBC
United States District Court, Northern District of California
Υπόθεση No. 3:24-cv-05417-WHA.
Μπορείς να δεις το ίδιο το δικαστικό έγγραφο εδώ:
ORDER ON FAIR USE – PDF του δικαστηρίου στο τέλος του κειμένου.
Στη σελίδα 15 της απόφασης αναφέρεται χαρακτηριστικά:
«Anthropic “destructively scan[ned]” the print copies… stripped the bindings from the print books, cut the pages… scanned those pages — discarding each print copy while creating a digital one in its place.» Μετάφραση :«Ο ανθρωπόμορφος «σάρωνε καταστροφικά» τα έντυπα αντίτυπα… αφαιρούσε τα βιβλιοδέματα από τα έντυπα βιβλία, έκοβε τις σελίδες… σάρωνε αυτές τις σελίδες — απορρίπτοντας κάθε έντυπο αντίγραφο δημιουργώντας ένα ψηφιακό στη θέση του.»
Όταν δεν υπάρχει το πρωτότυπο βιβλίο, τότε οποιοσδήποτε μπορεί να αλλοιώσει να παραχαράξει να παραφράσει και να παρουσιάσει ένα δεδομένο που όμως δεν είναι γεγονός. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί κάθε επιτήδειος να αλλάξει τα πραγματικά γεγονότα την πραγματική ιστορία, και να παρουσιάσει στις επόμενες γενεές ένα κατασκεύασμα που ουδεμίαν σχέση έχει με την πραγματικότητα.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτρέπει στους δικαιούχους να εξαιρούνται από την εξόρυξη κειμένων, αλλά αυτό δεν ισχύει για παλαιά ή σπάνια έργα, των οποίων οι συγγραφείς έχουν πεθάνει ή είναι απρόσιτοι. Έτσι, πολλά πολύτιμα και σπάνια βιβλία κινδυνεύουν να χαθούν, θέτοντας σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τον έλεγχο της πολιτιστικής και πνευματικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας
Τα βιβλία αποτελούν την μνήμη της ανθρωπότητας. Από τα εναπομείναντα χειρόγραφα στις αρχαίες βιβλιοθήκες μέχρι τα σύγχρονα αρχεία, η φυσική μορφή του βιβλίου έχει διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της ιστορίας, της επιστήμης, της φιλοσοφίας και του πολιτισμού μας. Η ψηφιακή τεχνολογία, αν και παρέχει απεριόριστες δυνατότητες διανομής και πρόσβασης στη γνώση, εξαρτάται από ηλεκτρικές υποδομές, συστήματα αποθήκευσης και συνεχή συντήρηση. Έτσι, η ψηφιοποίηση ποτέ δεν θα είναι απόλυτα ασφαλής και διαχρονική λύση.
Αντί λοιπόν να καταστρέφουμε τα φυσικά βιβλία, θα ήταν πιο σωστό να τα διαφυλάττουμε και να τα προάγουμε ως πολύτιμη πολιτισμική κληρονομιά. Τα φυσικά αντίτυπα είναι ανθεκτικά στον χρόνο και δεν εξαρτώνται από ηλεκτρικές υποδομές. Επιπλέον, η διατήρησή τους συμβάλλει στη διασφάλιση ότι η ανθρώπινη ιστορία και η κουλτούρα μας θα παραμείνουν προσβάσιμες και μετά την ψηφιακή εποχή.
Είναι αναγκαίο να υπάρξουν πολιτικές και πρακτικές που θα προστατεύουν τα βιβλία, όχι μόνο ως πηγές γνώσης, αλλά και ως πολιτισμική κληρονομιά. Η εκπαίδευση και η έρευνα δεν πρέπει να γίνονται σε βάρος της ανθρώπινης ιστορίας και ταυτότητας. Η τεχνολογία πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι ως μέσο καταστροφής.
Τελικά, η ερώτηση δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να υπάρχει, αλλά πώς θα διασφαλίσουμε ότι η ανθρώπινη γνώση και η πολιτισμική μας κληρονομιά θα διατηρηθούν και θα συνεχίσουν να εμπνέουν τις επόμενες γενιές. Η προστασία των βιβλίων, λοιπόν, είναι όχι μόνο θέμα ιστορικής ευθύνης, αλλά και ηθική υποχρέωση προς την ανθρωπότητα.
Παρατηρείται τα τελευταία χρόνια ότι το διάβασμα με φυσικά μέσα και υλικά δεν αποτελεί προτεραιότητα για τους ανθρώπους, καθώς προτιμούν την διαδικτυακή ανάγνωση. Αυτό σημαίνει ότι οι ίδιοι γίνονται μέρος ενός παρελθόντος που σβήνει με αποτέλεσμα την απώλεια της φυσικής μνήμης. Τα βιβλία, ως διαχρονική κληρονομιά της ανθρωπότητας και πολύτιμοι φορείς γνώσης, χρειάζεται να διαφυλαχθούν και να προστατευθούν, ώστε να διατηρηθεί η πολιτισμική μας ταυτότητα και η ιστορική μας μνήμη για τις επόμενες γενιές.
Η λύση που προτείνεται από την ¨Ελλήνων Συνέλευσις¨ για διαχρονική παιδεία στην Ελλήνων Πολιτεία εστιάζει σε μια ολοκληρωμένη, σύγχρονη και εθνικά προσανατολισμένη εκπαίδευση για κάθε ηλικιακή ομάδα που αποσκοπεί στην ανάπτυξη τόσο του σώματος όσο και του πνεύματος. Στις προγραμματικές δηλώσεις του φορέα στον τομέα της Παιδείας γίνεται μια ολιστική προσέγγιση για την ενίσχυση της Ελληνικής Παιδείας και Πολιτισμού μέσω της δημιουργίας δημόσιων βιβλιοθηκών σε κάθε πόλη και κωμόπολη. Συγκεκριμένα, προτείνεται:
Η Δημιουργία δημόσιων βιβλιοθηκών με έμφαση στη συλλογή βιβλίων που αντικατοπτρίζουν την πραγματική Ελληνική Γραμματεία, προκειμένου να διατηρηθεί και να προβληθεί η ελληνική πολιτισμική κληρονομιά. Η διαμόρφωση ενός ιδανικού περιβάλλοντος που θα υπηρετεί τον ρόλο της βιβλιοθήκης, ενισχύοντας την γνώση και την επιμόρφωση των πολιτών. Οι βιβλιοθήκες θα λειτουργούν και ως κέντρα πληροφοριών, τα οποία θα είναι διασυνδεδεμένα διαδικτυακά με άλλα αντίστοιχα κέντρα σε όλο τον κόσμο, διευρύνοντας έτσι την πρόσβαση των χρηστών σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αυτή η πρόταση προστατεύει διαχρονικά τα φυσικά αρχεία, προωθεί την πολιτισμική ανάπτυξη, την εκπαίδευση και την ανοιχτή πρόσβαση στη γνώση, ενισχύοντας την διαρκή ελληνική παιδεία και την καλλιέργεια του πνεύματος σε παγκόσμια κλίμακα. Είναι μία ανάγκη της ίδιας της ύπαρξης και διατήρησης της αλήθειας του δικαίου ολόκληρου του ανθρώπινου γένους.
